CƠ QUAN CỦA ĐẢNG BỘ ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM TỈNH BẮC GIANG
TIẾNG NÓI CỦA ĐẢNG BỘ, CHÍNH QUYỀN VÀ NHÂN DÂN TỈNH BẮC GIANG

Quốc hiệu Việt Nam trên bia cổ ở Bắc Giang

(BGĐT) - Việt Nam dân chủ cộng hòa là quốc hiệu nước ta được công bố chính thức khi Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Bản Tuyên ngôn độc lập vào ngày 2-9-1945. Tuy nhiên, danh xưng “Việt Nam” đã xuất hiện trong các thư tịch cổ và bi ký từ thế kỷ XIV - XVII. 

Quốc hiệu,  Việt Nam,  trên bia cổ, Bắc Giang

Bia Tam bảo thị Phúc Quang tự ở chùa Phúc Quang, xã Trung Sơn (Việt Yên).

Sử sách còn ghi, cuối thế kỷ XIV, Hàn lâm viện học sĩ, Thẩm hình viện sự Hồ Tông Thốc biên soạn bộ sách nhan đề "Việt Nam thế chí". Sau đó hai chữ Việt Nam xuất hiện nhiều lần trong cuốn "Dư địa chí" viết đầu thế kỷ XV của Nguyễn Trãi (1380-1442). Trong tác phẩm Trình tiên sinh quốc ngữ của Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm (1491-1585), ngay trang mở đầu tập đã có câu: "Việt Nam khởi tổ xây nền". Thời Nguyễn, quốc hiệu Việt Nam chính thức xuất hiện khi vua Gia Long tuyên phong tên này năm 1804. Sau vua Minh Mạng đổi quốc hiệu Việt Nam thành Đại Nam và chính thức sử dụng từ ngày 15-2-1839.

Hai chữ “Việt Nam” được biểu thị như quốc hiệu xuất hiện trên 4 bài văn bia tại Bắc Giang và đều được soạn khắc ở giữa thế kỷ XVII. Văn bia được tạo tác sớm nhất là văn bia hai mặt Tu tạo tiền đường Diên Quang tự bi - Nguyên Tam bảo thị bi ký vốn dựng ở chợ chùa Diên Quang, xã Xuân Cẩm (Hiệp Hoà). Bia do Nguyễn Hòa, người xã Hoa Thiều, huyện Đông Ngàn, phủ Từ Sơn, thi đỗ Đệ tam giáp đồng tiến sĩ xuất thân khoa Mậu Thìn (1628), giữ chức Lễ khoa Đô cấp sự trung soạn văn. Bia tạo năm Dương Hòa 7 (1641). Bia hai mặt, khổ 120 x 80, có 51 dòng, 1.800 chữ, toàn văn chữ Hán, khắc chân phương. Bia trang trí họa tiết rồng chầu mặt trời, mây, diềm dây leo. Bài minh 48 câu ca ngợi công đức và thắng cảnh miền quê Kinh Bắc được dịch nôm là: Việt Nam là nước lớn/ Kinh Bắc chốn cựu cương/ Thuận An nơi thắng cảnh/ Bắc Hà thế hùng cường/ Gia Lâm vùng cảnh đẹp/ Hiệp Hoà thực danh hương/ Sáng trong tự chủ/ Cẩm Bào xuân lộng chương…). 

Bài văn bia Diên Phúc tự tạo khai các sở lập bi ở chùa Diên Phúc, xã Vân Hà (Việt Yên) tạo năm Khánh Đức thứ 3 (1651) cũng nhắc tới quốc danh “Việt Nam” ngay trong phần chính văn: “Việt Nam tú khí, Kinh Bắc chân hình…”  khi ngợi ca cảnh trí mỹ lệ linh diệu nước Việt Nam và các vùng quê Kinh Bắc.  

Quốc hiệu,  Việt Nam,  trên bia cổ, Bắc Giang
Thác bản văn bia Hiển Khánh am bi lưu tại  Viện nghiên cứu Hán Nôm.

Hai chữ "Việt Nam" khắc trên văn bia Hiển Khánh am bi tạo năm Thịnh Đức 3 (1655) ở lăng Chúa Đôi, xã Thái Sơn (Hiệp Hòa) cũng được nhắc đến ở ngay đầu bài minh, được dịch là: Đứng đầu Việt Nam/ Là xã Quế Trạo/ Phía trước sông vây/ Đằng sau núi ấp/ Mạch đất linh thiêng/ Ơn trời rộng mở/ Tướng quan Ngô Mỹ/ Phò tá Trịnh vương… Người soạn văn là Dương Quận công Nguyễn Nghi, Đồng tiến sĩ xuất thân khoa Ất Mùi. Bia được chạm khắc cầu kỳ với họa tiết hoa văn phong phú, là một trong những tấm bia đẹp nhất ở tỉnh Bắc Giang. 

Ở chùa Phúc Quang, xã Trung Sơn (Việt Yên) còn lưu tấm bia Tam bảo thị Phúc Quang tự ở chợ Tam bảo của chùa được soạn khắc năm Dương Đức 2 (1673). Bia ghi công đức ông Vũ Công Lân, Nho sinh trúng thức, tước Lý Triều tử cùng hai bà vợ đã tự cắt đất cúng cho dân xã để lập chợ Tam bảo gần chùa Phúc Quang. Bia còn ghi họ tên những người trong xã cũng tự nguyện góp tiền công đức cho chùa Phúc Quang, tất cả 150 người. Hai chữ Việt Nam trong văn bia được khắc ghi ở câu mở đầu bài minh: Trời nước Việt Nam/ Đất huyện Yên- Quỳnh /Sinh người hiền tài/ Thế khoa họ Vũ...

Trong 4 văn bia trên, xét về văn cảnh, ngữ nghĩa, hai chữ "Việt Nam" được các tác giả soạn văn viết ra rõ ràng định vị Việt Nam là quốc danh của nước ta. Những văn bia trên đều do các trí thức đương thời soạn văn. Họ là người am tường kỷ cương phép nước nhưng vẫn ưa dùng cụm từ "Việt Nam" thay cho quốc hiệu nước nhà. Như vậy, quốc danh “Việt Nam” đã được dân gian quen dùng từ thế kỷ XVI, XVII. Và chí ít cũng là danh xưng được dùng rộng rãi và ảnh hưởng sâu rộng trong dân gian và đã được triều đình phong kiến chấp nhận. Qua các văn bia giúp các nhà khoa học có thêm nguồn sử liệu khi nghiên cứu, khẳng định về quốc hiệu Việt Nam trong suốt chiều dài lịch sử dân tộc.

Nguyễn Văn Phong

Quốc hiệu, Việt Nam, trên bia cổ, Bắc Giang
 
Bình luận mới vừa được thêm vào. Click để xem
Mới nhấtHay nhấtXếp theo:
 
 
 
 
 
     
 
Doanh nhân Lê Văn Thùa: Khó nhất là vượt qua chính mình

Doanh nhân Lê Văn Thùa: Khó nhất là vượt qua chính mình

(BGĐT) - Hơn 20 năm trước, sau khi xuất ngũ, doanh nhân Lê Văn Thùa, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Việt Thắng đã lựa chọn khởi nghiệp từ một cửa hàng kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) nhỏ ở thị xã Bắc Giang. Vững vàng chèo lái “con thuyền” doanh nghiệp (DN) vượt qua sóng gió đi đến thành công, ông đã nhiều lần được vinh danh là doanh nhân tiêu biểu của tỉnh và toàn quốc.

Giữ gìn nét đẹp văn hóa lễ hội ở Bắc Giang

Giữ gìn nét đẹp văn hóa lễ hội ở Bắc Giang

(BGĐT) - Mùa lễ hội Xuân Đinh Dậu sắp đến, nhiều nơi đang tích cực chuẩn bị cho khai hội. Làm gì để phát huy những nét đẹp văn hóa, khắc phục hạn chế, tạo ấn tượng tốt đẹp trong lòng du khách ở lễ hội? Phóng viên Báo Bắc Giang phỏng vấn ông Nguyễn Sĩ Cầm, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch về vấn đề này.

Vượt qua bóng tối

Vượt qua bóng tối

(BGĐT) - Bỗng dưng đôi mắt không còn nhìn thấy ánh sáng, chị tưởng bầu trời sụp xuống đầu, cuộc sống trở nên vô nghĩa. Nhưng bằng ý chí, nỗ lực của bản thân cùng sự động viên, chia sẻ của mọi người, chị đã vượt lên sự nghiệt ngã của số phận, sống có ích cho gia đình, xã hội.

Dễ tăng, khó giảm

(BGĐT) - Một, hai tháng nay, câu chuyện giá nông sản từ gà, lợn, trứng đến rau xanh giảm mạnh đang khiến nông dân khốn đốn.

 

© Bản quyền thuộc Báo Bắc Giang. Địa chỉ: Số 49 Nguyễn Văn Cừ - TP Bắc Giang - Tỉnh Bắc Giang.
@ Tổng Biên tập TRỊNH VĂN ÁNH - Tòa soạn ĐT:84.0240.3856624
Fax:+84.0240.3856624 , Email: toasoanbbg@gmail.com
Giấy phép hoạt động báo chí điện tử số 285/GP-BTTTT của Bộ Thông tin và Truyền thông cấp ngày 02-6-2016.
® Ghi rõ nguồn "Báo Bắc Giang điện tử" khi phát hành lại thông tin từ website này.