CƠ QUAN CỦA ĐẢNG BỘ ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM TỈNH BẮC GIANG
TIẾNG NÓI CỦA ĐẢNG BỘ, CHÍNH QUYỀN VÀ NHÂN DÂN TỈNH BẮC GIANG

Kinh Bắc trong “Vân đài loại ngữ “của Lê Quý Đôn

(BGĐT) - Kỷ niệm 290 năm ngày sinh nhà bác học Lê Quý Đôn 2-8 (1726- 2016), ngày 1-8 tại tỉnh Thái Bình diễn ra hội thảo thân thế, sự nghiệp của Lê Quý Đôn. Nhân dịp này, Báo Bắc Giang điện tử giới thiệu bài viết của Tiến sĩ, nhà sử học Khổng Đức Thiêm về “Nhà bác học lớn của Việt Nam trong thời phong kiến” với vùng quê Kinh Bắc.

Kinh Bắc, trong “Vân đài loại ngữ “, Lê Quý Đôn
Nhà bác học Lê Quý Đôn.

Lê Quý Đôn tên thuở nhỏ là Lê Danh Phương, tự Doãn Hậu, hiệu Quế Đường, là vị quan thời Lê Trung Hưng. Ông cũng là nhà thơ và được mệnh danh là "nhà bác học lớn của Việt Nam trong thời phong kiến". Lê Quý Đôn đã để lại nhiều dấu ấn đối với vùng quê Kinh Bắc

Kinh Bắc thời Lê Quý Đôn là một trấn có diện tích tự nhiên chừng 6.500km2, ngày nay vẫn còn hai tỉnh cốt lõi là Bắc Ninh và Bắc Giang. Bao quanh Kinh Bắc, ngoài Đông Đô là Hải Đông (Hải Dương), An Quảng, Lạng Sơn, Thái Nguyên, Sơn Tây và Sơn Nam. Doanh trấn Kinh Bắc đóng ở thị Cầu, cai quản 4 phủ, 20 huyện và 1.138 xã, phường như Phan Huy Chú ghi lại trong “Lịch triều hiến chương loại chí”. 

“Vân đài loại ngữ” của Lê Quý Đôn được coi là bộ bách khoa thư tập hợp và ghi chép khá cặn kẽ những tri thức từ nhiều nguồn và nhiều đời truyền lại. Nhờ sự uyên bác, nhiều trang sử hầu như không để lại hành tích gì của vùng Kinh Bắc đã được thu thập lại. Chẳng hạn như vị trí và địa điểm thành Long Biên xưa, ông đã cho biết trong sách “Thủy kinh chép”: "Cân Giang phát nguyên từ phía đông bắc huyện Long Biên, đất Giao Chỉ. Cân Giang đi đến huyện Lĩnh Phương, đất Uất Lâm thì chạy sang đông, rót vào sông Uất, sông Dung". Nay xem ở phía tả đô thành nước ta như sông Thiên Đức, sông Xương Giang, sông Chú Hựu (tức sông Lục Nam) đều chảy xuống trấn Hải Dương rồi ra biển, không có đường nào vào Uất Châu, Dung Châu ở phía bắc, duy có sông Lạng Sơn, ở phía bắc thành chuyển quanh Nhiêu Châu, rồi theo dòng chảy sang cõi Bắc hợp với sông Minh Giang; ý hẳn đó là sông Cân Giang ngày xưa? 

Kinh Bắc, trong “Vân đài loại ngữ “, Lê Quý Đôn

Tập hợp tác phẩm của Nhà bác học Lê Quý Đôn.

Cũng trong “Vân đài loại ngữ”, phần Phẩm vật, Lê Quý Đôn ghi chép khá tỷ mỷ về những sản vật nổi tiếng của trấn Kinh Bắc. Chẳng hạn, chè sản xuất ở các làng sau này đều là thứ chè ngon: Làng Đồng Lạc thuộc huyện Kim Hoa, làng Lương Quy ở huyện Đông Ngàn. Trong rừng Lăng Cổ Pháp của triều Lý ở huyện Đông Ngàn có một giống thự dự (củ mài), củ nhỏ bằng ngón tay cái, da mỏng, vị ngon. Tục truyền, khi nhà Lý xây dựng đất nước, lấy củ ấy từ phương Bắc đem về trồng. Nay làng ấy, từ tháng hai đến tháng tư, đi lấy về để tiến vua. Ngoài ra, “Vân đài loại ngữ” còn xếp khoai ở bến Đông Dư, huyện Gia Lâm thuộc loại củ quý hiếm...

“Kiến văn tiểu lục” cũng là tác phẩm có giá trị của Lê Quý Đôn, nhưng những gì Kinh Bắc được góp mặt lại là những danh sĩ của thời Lê. Điều này cũng dễ hiểu vì phần lớn nội dung của sách tập trung nói về Châm cảnh, Thể lệ, Thiên chương, Phong vực, Thiền dật, Linh tích, Tài phẩm và Tùng đàm. Tuy chỉ một vài câu chữ về một con người cụ thể, nhưng những gì cần nói đều hiển hiện một cách rõ rệt, tính cách chân thực, rõ ràng. 

Lê Quý Đôn đã để lại cho văn hóa dân tộc một di sản thư tịch đồ sộ. Cũng theo sách “Lược truyện các tác gia Việt Nam”, tác phẩm của Lê Quý Đôn viết có: Sử học: 5 tác phẩm; Thơ văn: 7; Chú giải kinh điển: 6; Triết học: 15; Tổng loại: 3; Tạp lục: 6; Tác phẩm Nôm: 5 tác phẩm.

Về những danh tài Kinh Bắc, Lê Quý Đôn, viết: "Tôi thường bàn luận, triều đại Tiền Lê, phong độ sĩ phu đại khái có 3 lần biến đổi: (1) Hồi Lê sơ, vì sau khi loạn lạc, nho sĩ thưa thớt. Người đem thân chầu chực trong triều đường như Nguyễn Thiên Tích, Bùi Cầm Hổ, phần nhiều bộc lộ chí khí sáng suốt, có những lời nói quả cảm, còn những người ngao du nơi sông núi như Lý Tử Cấu, Nguyễn Thì Trung, giữ tiết tháo trong trắng, không mơ tưởng đến giàu sang. Đấy là một thời kỳ thay đổi. (2) Khoảng giữa niên hiệu Hồng Đức, mở rộng khoa cử, tuyển nhiều nhân tài, sĩ tử tập lối văn bóng bảy, đục gọt từng câu, mong sao được đỗ để ra làm quan. Nay muốn tìm lấy hạng người khí tiết khảng khái trong thời nay xem ra có phần thưa thớt. Nhưng con đường bổng lộc đã mở ra thì phương pháp thi cử cũng nghiêm ngặt, người điềm tĩnh được tiến lên, người cầu may bị sàng sảy, cho nên người tại chức ít thói cầu cạnh mà trong nước biết quý danh nghĩa. Đấy là một thời kỳ thay đổi. (3) Từ năm Đoan Khánh trở về sau, lời bàn luận sáng suốt bẵng đi, thói cầu cạnh mỗi ngày một thịnh, người có chức vị ít giữ được phong độ thanh liêm nhún nhường, trong triều đình không nghe có lời can gián, gặp có việc thì rụt rè cẩu thả, thấy lúc nguy thì bán nước để toàn thân, dầu người gọi là bậc danh nho, cũng đều yên tâm nhận sủng vinh phi nghĩa, rồi nào thơ nào ca trao đổi, khoe khoang tán tụng lẫn nhau, tập tục sĩ phu thối nát đến thế là cùng, tệ hại biến đổi lần này không thể nào nói cho xiết được...”.

TS Khổng Đức Thiêm

Kinh Bắc, trong “Vân đài loại ngữ “, Lê Quý Đôn
 
Bình luận mới vừa được thêm vào. Click để xem
Mới nhấtHay nhấtXếp theo:
 
 
 
 
 
     
 
Thầy giáo Lại Tiến Minh: Hạnh phúc là được đứng trên bục giảng

Thầy giáo Lại Tiến Minh: Hạnh phúc là được đứng trên bục giảng

(BGĐT) - Học sinh cấp 3 Hà thành thường gọi thầy giáo Lại Tiến Minh bằng tên thân mật “Thầy Minh xì-tin”. Từng có những thành công ở nhiều lĩnh vực như làm mẫu quảng cáo, thời trang, dẫn chương trình và cả kinh doanh… cho thu nhập hơn hẳn nghề dạy học nhưng với Tiến Minh: “Hạnh phúc là được đứng trên bục giảng”.

Gắn lễ hội với phát triển du lịch

Gắn lễ hội với phát triển du lịch

(BGĐT) - Những ngày đầu Xuân Đinh Dậu 2017, tại các điểm đến văn hóa tâm linh, danh lam thắng cảnh và một số lễ hội trên địa bàn tỉnh Bắc Giang đã thu hút lượng du khách tăng rất mạnh so với năm trước. Thực tế  này tiếp tục gợi mở cho chúng ta hướng đi về bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa của các lễ hội gắn với phát triển du lịch.

Yêu thương là cúi xuống thật gần

Yêu thương là cúi xuống thật gần

(BGĐT) - 16 lần tình nguyện hiến máu, là cầu nối yêu thương đến các nhà hảo tâm giúp đỡ hàng tỷ đồng cho nhiều hoàn cảnh khó khăn; tự tay làm 70 kg ruốc gửi đồng bào miền Trung bị lũ lụt; bản thân đã đăng ký hiến mô tạng và vận động được hơn 20 người đăng ký… là những thông tin ban đầu về cô gái Nguyễn Thị Nga ở xã Đại Hóa, huyện Tân Yên (Bắc Giang).

Kết nối sinh viên với doanh nghiệp

(BGĐT) - Hội Thanh niên Việt Nam vừa có sáng kiến tổ chức các hoạt động kết nối sinh viên với doanh nghiệp. Cả hai phía sinh viên và doanh nhân có sự gặp gỡ, hợp tác thì chắc chắn sẽ mang lại lợi ích kép, bớt gánh nặng của cả gia đình và xã hội.

 

© Bản quyền thuộc Báo Bắc Giang. Địa chỉ: Số 49 Nguyễn Văn Cừ - TP Bắc Giang - Tỉnh Bắc Giang.
@ Tổng Biên tập TRỊNH VĂN ÁNH - Tòa soạn ĐT:84.0240.3856624
Fax:+84.0240.3856624 , Email: toasoanbbg@gmail.com
Giấy phép hoạt động báo chí điện tử số 285/GP-BTTTT của Bộ Thông tin và Truyền thông cấp ngày 02-6-2016.
® Ghi rõ nguồn "Báo Bắc Giang điện tử" khi phát hành lại thông tin từ website này.